{"id":114,"date":"2022-07-16T22:45:45","date_gmt":"2022-07-16T22:45:45","guid":{"rendered":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/?p=114"},"modified":"2022-07-16T22:45:45","modified_gmt":"2022-07-16T22:45:45","slug":"belirsizlik-ilkesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/?p=114","title":{"rendered":"Belirsizlik \u0130lkesi"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Heisenberg’in \u00f6zg\u00fcn olarak ifade etti\u011fi belirsizlik ilkesi \u015fu \u015fekildedir: Herhangi bir cisim \u00fczerinde \u00f6l\u00e7me yaparsan\u0131z ve onun momentumunun x-bile\u015fenini \u0394p belirsizli\u011fiyle saptayabilirseniz, onun x-konumunu, ayn\u0131 anda, \u0394x\u2265h\/2\u0394p’den daha do\u011fru bilemezsiniz.<\/strong> Burada h bir do\u011fa sabitidir ve ‘\u0130ndirgenmi\u015f Planck Sabiti’ olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r, ve yakla\u015f\u0131k olarak 1,05 x 10-34<\/sup> Joule-saniye<\/strong> de\u011ferine sahiptir. Herhangi bir anda, konum ve momentumunun bekirsizliklerinin \u00e7arp\u0131m\u0131, indirgenmi\u015f Planck sabitinin yar\u0131s\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu yukar\u0131da daha genel olarak ifade edilmi\u015f olan belirsizlik ilkesinin \u00f6zel bir halidir. \u00c7ok daha genel ifade \u015fudur: Ayn\u0131 anda hem giri\u015fim deseni veren hem de ele al\u0131nan iki se\u00e7enekten birini belirleyen bir gere\u00e7 tasarlanamaz.<\/p>\n\n\n\n

Belirsizlik \u00e7o\u011fu zaman bir \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn sonucu olarak a\u00e7\u0131klan\u0131r. Yani nesnenin konumunu \u00f6l\u00e7me i\u015flemi onun h\u0131z\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir, yada onun h\u0131z\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek konumunu de\u011fi\u015ftirir, t\u00fcr\u00fcnden a\u00e7\u0131klamalar getirilir. Fakat, olaylar \u00e7ok farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanmal\u0131d\u0131r. Evrende bulunan her \u015fey ayn\u0131 anda hem par\u00e7ac\u0131k hem dalga gibi davran\u0131yor. Kuantum mekani\u011fi s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n anl\u0131k konumundan ve h\u0131z\u0131ndan bahsetmek tamamen anlams\u0131zd\u0131r. Konum \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n anl\u0131k konumundan rahat\u00e7a bahsedebiliriz. Fakat dalga durumu i\u00e7in b\u00f6yle bir konumdan bahsedemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc dalgalar, uzayda yay\u0131lan hareketlenmelerdir. Bir b\u00fct\u00fcn olarak, dalga desenini \u00f6zelliklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtebiliriz. Burada \u00f6nemli olarak dalga boyuna dikkat \u00e7ekece\u011fim. Dalga boylar\u0131, iki tepe aras\u0131nda ki konum olarak tan\u0131mlan\u0131r. Fakat, dalga i\u00e7in tek bir konum veremeyiz. Pek \u00e7ok yerde bulunma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunur. Dalga boyu, kuantum fizi\u011finin temel \u00f6\u011felerindendir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bir nesnenin dalga boyu, momentumu ile ili\u015fkilidir. Momentum = K\u00fctle x H\u0131z. Buna dayanarak, h\u0131zl\u0131 giden bir cisim i\u00e7in y\u00fcksek momentumdan bahsedebiliriz. Bu \u00e7ok k\u0131sa dalga boyuna denktir. Atomlar ya da elektronlar gibi k\u00fc\u00e7\u00fck nesneler i\u00e7in ise fizik deneyleri ile \u00f6l\u00e7\u00fclebilecek kadar b\u00fcy\u00fck bir dalga boyundan bahsederiz. Dolay\u0131s\u0131yla, e\u011fer saf bir dalgam\u0131z varsa, onun dalgaboyunu \u00f6l\u00e7ebiliriz. Bu bize do\u011frudan momentumu verir, fakat bir konumdan bahsedemeyiz. Bir par\u00e7ac\u0131k s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman ise, \u00e7ok rahat bir \u015fekilde konum atamas\u0131 yapabiliriz, fakat onun da bir dalga boyu yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla onun momentumunu bilemeyiz. Hem konumu hem momentumu olan bir par\u00e7ac\u0131k elde etmek i\u00e7in, iki resmi kar\u0131\u015ft\u0131rarak, sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir alanda dalgalar\u0131 bulunan bir grafik yapmam\u0131z gerek. Bu durumu ise, kuantum nesnemize farkl\u0131 momentumlara sahip olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vererek, dalga boylar\u0131n\u0131 birle\u015ftirerek yapabiliriz. Bu s\u00fcrecin i\u00e7erisinde kuantum nesnemizin, hem konumuna ili\u015fkin hem de momentumunda ili\u015fkin kesinlikleri kaybederiz. \u0130\u015fte tam olarak bu Heisenberg’in Belirsizlik \u0130lkesidir. Bu belirsizlik, iyi veya k\u00f6t\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcm meselesi de\u011fildir, par\u00e7ac\u0131k ve dalga do\u011falar\u0131n\u0131n birle\u015fiminin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonucudur. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Heisenberg’in \u00f6zg\u00fcn olarak ifade etti\u011fi belirsizlik ilkesi \u015fu \u015fekildedir: Herhangi bir cisim \u00fczerinde \u00f6l\u00e7me yaparsan\u0131z ve onun momentumunun x-bile\u015fenini \u0394p belirsizli\u011fiyle saptayabilirseniz, onun x-konumunu, ayn\u0131 anda, \u0394x\u2265h\/2\u0394p’den daha do\u011fru bilemezsiniz. Burada h bir do\u011fa sabitidir ve ‘\u0130ndirgenmi\u015f Planck Sabiti’ olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r, ve yakla\u015f\u0131k olarak 1,05 x 10-34 Joule-saniye de\u011ferine sahiptir. Herhangi bir anda, konum ve … <\/p>\n

“Belirsizlik \u0130lkesi”<\/span>devam\u0131n\u0131 oku<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[4],"tags":[18,20,19],"class_list":["post-114","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilgi-deposu","tag-belirsizlik-ilkesi","tag-dalga-ve-parcacik","tag-heisenberg"],"jetpack-related-posts":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"featured_media_urls":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions\/119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}