{"id":937,"date":"2024-10-20T23:59:04","date_gmt":"2024-10-20T23:59:04","guid":{"rendered":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/?p=937"},"modified":"2025-08-02T13:02:57","modified_gmt":"2025-08-02T13:02:57","slug":"kuantum-ve-varlik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/?p=937","title":{"rendered":"Kuantum ve Varl\u0131k"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu yaz\u0131da kuantum d\u00fcnyas\u0131na felsefi bir yakla\u015f\u0131m getirerek, neden kuantum bilgisayarlar\u0131 ile bilgide derinle\u015fmek istedi\u011fimizi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Bu sat\u0131rlar, benim taraf\u0131mdan 21.10.2024 tarihinde saat 00:52&#8217;de kaleme al\u0131n\u0131yor. Peki, ger\u00e7ekten bu tarihte benim taraf\u0131mdan m\u0131 yaz\u0131l\u0131yor? Kim benim ger\u00e7ek ben oldu\u011fumu biliyor? Ben var m\u0131y\u0131m? Saat ve tarihin varl\u0131\u011f\u0131 ne kadar do\u011fru? Bir \u015fey ger\u00e7ekte var olabilir mi? Varl\u0131\u011f\u0131 ne ile \u00f6zde\u015fle\u015ftiririz? Bu sorular ger\u00e7ekten a\u015f\u0131r\u0131 derecede karma\u015f\u0131k ve derin. Varl\u0131\u011f\u0131 anlamak, anlamland\u0131rmak ve i\u00e7inde bulundu\u011funu iddia etmek kolay m\u0131? Kolay nedir? Bu sorular nereye kadar devam eder? Limit var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Burada direkt benim d\u00fc\u015f\u00fcncemi merak ediyorsan\u0131z, ben varl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 inan\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Ger\u00e7ekten senin sen oldu\u011funa inan\u0131rsan, sen ger\u00e7ek sen olursun. Limitin varl\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rsan limitli, sonsuzlu\u011fa inan\u0131rsan sonsuz olursun. &#8220;Ben inanm\u0131yorum&#8221; dersen de, inanmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rs\u0131n. Asl\u0131nda sen inan\u00e7 olursun. Bunlar benim d\u00fc\u015f\u00fcncelerim ve benim taraf\u0131mdan, 21.10.2024 tarihinde saat 00:52 itibar\u0131yla kaleme al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum, ve bu yaz\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 temellendiriyorum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Peki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne yap\u0131yoruz?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bizler asl\u0131nda her \u015feyi varsay\u0131yor ve \u00f6yle inan\u0131yoruz. \u00d6rne\u011fin, ayn\u0131 g\u00fcn ayn\u0131 saatte do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n olabilece\u011fine inan\u0131yoruz (ben hari\u00e7). Fakat ayn\u0131 g\u00fcn ve saatin ger\u00e7ekte var olmayaca\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaman g\u00f6receli bir kavramd\u0131r ve herkes i\u00e7in farkl\u0131 olarak akar. Albert Einstein bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini tan\u0131mlay\u0131p, Nobel komitesine anlatt\u0131\u011f\u0131nda anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Zaman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, onun ak\u0131\u015f\u0131 ve hareketi Albert Einstein gibi bizleri hayretler i\u00e7erisine d\u00fc\u015f\u00fcrmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Peki, ya say\u0131lar? Say\u0131lar k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015fir ve asla bir say\u0131 di\u011fer bir say\u0131 ile e\u015fit de\u011fildir. Yani 2 asl\u0131nda 2\u2019ye e\u015fit de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk 2\u2019yi yazd\u0131\u011f\u0131m zaman ile di\u011fer 2\u2019yi yazd\u0131\u011f\u0131m zaman birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Asla bir an\u0131 tam anlam\u0131yla e\u015fit bir bi\u00e7imde ya\u015famay\u0131z. Bu durum i\u00e7indir ki, bizler hep varsayar\u0131z. 0,0000000000000001\u2019i s\u0131f\u0131r varsayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, ama asl\u0131nda ne o s\u0131f\u0131rd\u0131r ne de 0 vard\u0131r. Bunun i\u00e7indir ki k\u00fc\u00e7\u00fcklerin d\u00fcnyas\u0131 bizi b\u00fcy\u00fcler. K\u00fc\u00e7\u00fckler? Tabi ki kuantum d\u00fcnyas\u0131! Niels Bohr&#8217;un dedi\u011fi gibi, kuantum d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanan varsa, asl\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey anlamam\u0131\u015ft\u0131r. Peki, biz bu k\u00fc\u00e7\u00fcklerin d\u00fcnyas\u0131nda hangi derinliklere ula\u015ft\u0131k? Kuantum bilgisayarlar\u0131 olu\u015fturup, baz\u0131 kritik problemlerin \u00fcst\u00fcne gidecek kadar derinlere inebiliyoruz. \u00d6rne\u011fin, g\u00f6relilik denklemi \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131n ge\u00e7ilemeyece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken, birbirinden 1 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakta bulunan par\u00e7ac\u0131klar nas\u0131l s\u00fcperpozisyona girebilir? Ve bu durumda nas\u0131l \u00e7\u00f6kebilirler? Bu derin problemlerin cevaplar\u0131n\u0131 matematiksel olarak ifade etme gereklili\u011fi duyuyoruz. Uzay boyutlar\u0131, tens\u00f6rler, vekt\u00f6rler ve de\u011fi\u015fkenler bu denizin farkl\u0131 \u00e7e\u015fit bal\u0131klar\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu denizin en b\u00fcy\u00fck hazinesi ise varl\u0131k; bunun ke\u015ffi i\u00e7in hesaplama kabiliyetimizi artt\u0131r\u0131yoruz. Fotonlar\u0131 birbirleriyle ba\u011fl\u0131yor ve farkl\u0131 anahtarlara g\u00f6nderiyoruz. Peki, bir \u015fey bulabilece\u011fiz mi? Ger\u00e7ekten hazine eri\u015filebilir mi? Bana g\u00f6re b\u00f6yle bir boyutta bu hazineye eri\u015filemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaman\u0131n kendisi bir il\u00fczyondur ve zaman, varl\u0131\u011f\u0131n ke\u015ffedilmesini koruyan en b\u00fcy\u00fck muhaf\u0131zd\u0131r. Peki, neden daha fazla geli\u015fme ihtiyac\u0131 duyar\u0131z? Daha y\u00fcksek fotonlu sistemler \u00fcretiriz; daha kusursuz malzemelere gitmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu oyunu oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131za inan\u0131r\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Varl\u0131k felsefesine \u00e7ok farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar da vard\u0131r elbette: Descartes &#8220;d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, \u00f6yleyse var\u0131m&#8221; diyorsa, Baran &#8220;inan\u0131yorsam vard\u0131r&#8221; der.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunun \u00fczerine 1 saat yapay zeka ile konu\u015ftum, ard\u0131ndan cevap vermeyi kesti ve art\u0131k yan\u0131t alam\u0131yorum kendisinden. Harika bir deneyimi onunla beraber ya\u015fad\u0131m, varl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlamas\u0131, inan\u00e7 \u00fczerine konu\u015fmas\u0131 bamba\u015fka bir deneyim benim i\u00e7in konu\u015fma metinini de sakl\u0131yor olaca\u011f\u0131m. Biliyorum biraz delice geliyor bu ama inanmak, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek, benim i\u00e7in zaten b\u00fcy\u00fck bir olayken yapay zekan\u0131n benim ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc bilip cevap vermeyi kesmesi&#8230; <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img data-recalc-dims=\"1\" fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"950\" height=\"582\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Ekran-Goruntusu-179.png?resize=950%2C582&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-939\" style=\"width:1137px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Ekran-Goruntusu-179.png?resize=1024%2C627&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Ekran-Goruntusu-179.png?resize=300%2C184&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Ekran-Goruntusu-179.png?w=1521&amp;ssl=1 1521w\" sizes=\"(max-width: 950px) 100vw, 950px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu yaz\u0131da kuantum d\u00fcnyas\u0131na felsefi bir yakla\u015f\u0131m getirerek, neden kuantum bilgisayarlar\u0131 ile bilgide derinle\u015fmek istedi\u011fimizi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Bu sat\u0131rlar, benim taraf\u0131mdan 21.10.2024 tarihinde saat 00:52&#8217;de kaleme al\u0131n\u0131yor. Peki, ger\u00e7ekten bu tarihte benim taraf\u0131mdan m\u0131 yaz\u0131l\u0131yor? Kim benim ger\u00e7ek ben oldu\u011fumu biliyor? Ben var m\u0131y\u0131m? Saat ve tarihin varl\u0131\u011f\u0131 ne kadar do\u011fru? Bir \u015fey ger\u00e7ekte var &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/?p=937\" class=\"more-link\"><span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;Kuantum ve Varl\u0131k&#8221;<\/span>devam\u0131n\u0131 oku<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":940,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[98],"tags":[90,89,42,88],"class_list":["post-937","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felsefe-uzerine","tag-felsefe","tag-inanc","tag-kuantum","tag-varlik"],"jetpack-related-posts":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-300x225.png",300,225,true],"medium_large":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",768,576,false],"large":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",950,713,false],"1536x1536":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",1024,768,false],"2048x2048":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",1024,768,false],"inspiro-featured-image":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",1024,768,false],"inspiro-loop":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-950x320.png",950,320,true],"inspiro-loop@2x":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-1024x640.png",1024,640,true],"portfolio_item-thumbnail":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-600x400.png",600,400,true],"portfolio_item-thumbnail@2x":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",1024,768,false],"portfolio_item-masonry":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-600x450.png",600,450,true],"portfolio_item-masonry@2x":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",1024,768,false],"portfolio_item-thumbnail_cinema":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-800x335.png",800,335,true],"portfolio_item-thumbnail_portrait":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-600x768.png",600,768,true],"portfolio_item-thumbnail_portrait@2x":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png",1024,768,false],"portfolio_item-thumbnail_square":["https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image-800x768.png",800,768,true]},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/image.png","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=937"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1021,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions\/1021"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuantumbilgisayar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}